Thị trường lao động thay đổi với tốc độ chóng mặt khiến nhiều sinh viên khối ngành Kinh tế rơi vào trạng thái hoang mang. Dù sở hữu nền tảng kiến thức kinh doanh tốt, nhiều bạn vẫn gặp rào cản lớn khi bước vào môi trường doanh nghiệp thực tế – nơi công nghệ đã trở thành xương sống của mọi hoạt động vận hành.
Để giúp người học định hình lại bản thân, Webinar trực tuyến do COLE phối hợp cùng Trung tâm Tư vấn Hướng nghiệp và Việc làm trường Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU) tổ chức đã gỡ bỏ rào cản này cho hơn 100 học viên. Sự kiện có sự dẫn dắt chuyên môn của anh Nguyễn Tất Đắc – một chuyên gia có hơn 22 năm kinh nghiệm trong mảng quản lý vận hành, từng đảm nhiệm vị trí Giám đốc Vận hành & Công nghệ tại ShopDunk và hiện là Giám đốc Công nghệ tại một hệ thống trường liên cấp.
Mục Lục
- 1. Bản thiết kế năng lực: Đừng chỉ định giá bản thân bằng mức lương
- 2. Thử thách thực tế: Cuộc phơi bày kỹ năng số ngay tại phòng Zoom
- 3. Dịch chuyển thị trường: Những công việc sẽ biến mất trong 5 năm tới
- 4. Tái cấu trúc cách học dựa trên Thang Bloom
- 5. Bộ công cụ số bắt buộc phải làm chủ trước khi rời ghế nhà trường
1. Bản thiết kế năng lực: Đừng chỉ định giá bản thân bằng mức lương
Mở đầu buổi làm việc, diễn giả kéo người nghe ra khỏi lối tư duy lối mòn khi chuẩn bị ra trường. Thay vì chỉ chăm chăm vào việc làm sao để có CV đẹp hay một mức lương khởi điểm cao, người học cần nhìn nhận bản thân qua một hệ quy chiếu toàn diện hơn: Mô hình cân bằng (Wellbeing Model) và Mô hình năng lực (Competency Model).
Mô hình Wellbeing chỉ ra rằng một nhân sự phát triển bền vững cần đạt trạng thái cân bằng ở 8 khía cạnh khác nhau, từ thể chất, cảm xúc, các mối quan hệ xã hội cho đến tài chính. Việc quá lệch về một khía cạnh nghiệp vụ mà bỏ quên sức khỏe hay tinh thần sẽ dễ dẫn đến trạng thái kiệt sức (burnout) sau vài năm đi làm.
Dưới góc nhìn năng lực, diễn giả phân rã khái niệm "năng lực thực chiến" (Competency) thành bộ khung ba chân kiềng: Thái độ (Attitude) – Kiến thức (Knowledge) – Kỹ năng (Skill).
Thực tế tại các trường đại học hiện nay, sinh viên thường được nhồi nhét rất nhiều kiến thức lý thuyết (Knowledge) để đạt điểm số cao, nhưng lại thiếu hụt nghiêm trọng kỹ năng ứng dụng công cụ (Skill) và tư duy chủ động đối mặt với bài toán khó (Attitude). Bằng cách mổ xẻ ma trận năng lực của một vị trí đang rất "khát" nhân lực là Data Analyst (Phân tích dữ liệu), diễn giả giúp học viên tự định vị bản thân đang ở đâu trong ba cấp độ: từ việc chỉ biết hàm Excel đơn giản (Beginner) cho đến khi làm chủ Python, SQL để xử lý Big Data phục vụ việc ra quyết định (Advance).
Tìm hiểu: Lộ trình học IT Business Analyst thực chiến
2. Thử thách thực tế: Cuộc phơi bày kỹ năng số ngay tại phòng Zoom
Không dừng lại ở việc giảng giải lý thuyết, Webinar ngay lập tức chuyển sang trạng thái thực chiến bằng một thử nghiệm trực tiếp trên nền tảng số. Diễn giả gửi một đường link Google Docs dùng chung vào phòng họp và yêu cầu tất cả học viên cùng truy cập để tự thiết lập "Chân dung tốt nghiệp" (Portrait of Graduate) của chính mình.
Nhiệm vụ đặt ra rất cụ thể: Mỗi người phải tự tạo cho mình một trang riêng, thiết lập 3 mục tiêu rõ ràng về chỉ số năng lực (như điểm GPA, chứng chỉ IELTS, chứng chỉ nghề nghiệp) bằng các câu khẳng định.
[Mở link Google Docs chung] ──► [Tự tạo trang riêng] ──► [Thiết lập 3 mục tiêu năng lực]
│
▼
(Phơi bày kỹ năng thao tác)
Quy trình này ngay lập tức phơi bày một lỗ hổng lớn: Rất nhiều sinh viên năm ba, năm cuối tại phòng Zoom tỏ ra vô cùng loay hoay với các thao tác văn phòng cơ bản. Việc định dạng tiêu đề (Header H1), sử dụng lệnh ngắt trang (Page Break) để không làm xô lệch văn bản của người khác, hay bôi đen định dạng đều diễn ra rất chậm chạp.
Trải nghiệm thực tế này là một hồi chuông cảnh tỉnh sâu sắc: Nếu ngay cả những công cụ cộng tác số cơ bản nhất mà sinh viên vẫn phải vừa làm vừa dò dẫm, thì việc thích nghi với các hệ thống quản trị phức tạp của doanh nghiệp khi ra trường là điều vô cùng khó khăn.
3. Dịch chuyển thị trường: Những công việc sẽ biến mất trong 5 năm tới
Để người học hiểu rõ tính khốc liệt của thị trường lao động, diễn giả trích xuất dữ liệu từ Báo cáo Tương lai Việc làm (Future of Jobs Report) của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). Trong vòng 5 năm tới, thế giới sẽ chứng kiến cuộc dịch chuyển cơ cấu lao động quy mô lớn: 83 triệu việc làm truyền thống sẽ biến mất và 69 triệu việc làm mới ứng dụng công nghệ sẽ ra đời.
Vùng nguy hiểm (Lost Jobs): Các công việc mang tính chất nhập liệu thủ công, thư ký hành chính, kiểm kho, và kế toán truyền thống đang bị thu hẹp với tốc độ rất nhanh do sự thay thế của các hệ thống tự động.
Vùng tiềm năng (New Jobs): Ngược lại, làn sóng chuyển đổi số đang mở ra cơ hội khổng lồ cho các nhóm ngành như Chuyên gia AI/Machine Learning, Phân tích dữ liệu doanh nghiệp (BI), Kỹ sư dữ liệu (DE), và Kỹ sư công nghệ tài chính (Fintech).
Diễn giả cũng hướng dẫn học viên cách dùng Chat GPT để chủ động nghiên cứu và cập nhật liên tục các báo cáo tuyển dụng mới nhất theo từng ngành nghề, thay vì thụ động chờ đợi thông tin từ nhà trường hay các ngày hội việc làm.
Xem thêm: Lộ trình học AI Engineer dành cho người mới
4. Tái cấu trúc cách học dựa trên Thang Bloom
Bản chất của việc học yếu kém hiện nay được diễn giả lý giải thông qua mô hình Thang Bloom (Bloom's Taxonomy) gồm 6 cấp độ tư duy.
Hệ thống giáo dục truyền thống đang giữ chân phần lớn học sinh, sinh viên ở hai tầng thấp nhất: Ghi nhớ (Remember) và Thấu hiểu (Understand) lý thuyết bề nổi. Cách học này hoàn toàn thất bại khi bước vào môi trường kinh doanh thực tế.
Để bứt phá lên nhóm năng lực tư duy cao hơn (H.O.T.S), người học cần thay đổi phương pháp:
Muốn đạt tầng Thấu hiểu, hãy học cách giải thích lại một khái niệm kinh tế bằng ngôn ngữ của chính mình hoặc viết lại tài liệu dưới dạng tóm tắt.
Muốn đạt tầng Áp dụng (Apply), hãy đem các công thức lý thuyết giải quyết một bài toán giả lập của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp hiện nay không trả lương cho một người có khả năng học thuộc lòng tốt. Họ săn lùng những nhân sự có năng lực ở các tầng cao nhất của thang Bloom: tư duy phản biện (Critical Thinking - thuộc tầng Phân tích/Đánh giá) để tìm ra lỗi sai của hệ thống, và tư duy sáng tạo (Creative Thinking - thuộc tầng Sáng tạo) để thiết lập quy trình vận hành mới.
5. Bộ công cụ số bắt buộc phải làm chủ trước khi rời ghế nhà trường
Ở phần cuối chương trình, diễn giả và đại diện phía COLE tổng kết lại danh mục các công cụ số chia làm hai nhóm mà sinh viên khối ngành Kinh tế cần tập trung rèn luyện:
Nhóm công cụ bắt buộc (Must-have Tools)
Học viên cần làm chủ toàn diện bộ công cụ đám mây Google Workspace (Docs, Sheets, Drive, Calendar) để tối ưu hóa khả năng làm việc nhóm thời gian thực; ứng dụng công cụ thiết kế trực quan Canva để chuẩn bị tài liệu truyền thông; và làm quen với các nền tảng giao tiếp nội bộ như Slack hay Microsoft Teams. Khi làm việc với các công cụ này, cần chú trọng cả hai yếu tố: tính năng của công cụ (feature) và cấu trúc nội dung dữ liệu đưa vào (content).
Nhóm công cụ nâng cao (Advanced Tools)
Đối với những sinh viên muốn gia tăng lợi thế cạnh tranh vượt trội, ba công cụ sau là những gợi ý thực chiến:
Jira: Nền tảng quản trị dự án theo mô hình Agile phổ biến tại các doanh nghiệp công nghệ và ngân hàng.
Google Looker Studio: Công cụ trực quan hóa dữ liệu và xây dựng báo cáo thông minh (BI) hoàn toàn miễn phí, giúp chuyển hóa các bảng số liệu Excel khô khan thành biểu đồ tương tác trực quan.
Google Colab: Nền tảng lập trình Python trên đám mây, cho phép sinh viên thực hành viết mã nguồn xử lý dữ liệu dễ dàng mà không cần cài đặt phần mềm phức tạp về máy tính cá nhân.
Webinar khép lại sau khi đại diện COLE khái quát về mô hình 4 cấp độ chuyển đổi số của doanh nghiệp (từ Số hóa đến Tích hợp, Khai thác dữ liệu và Tự động hóa bằng AI). Thông điệp cốt lõi được để lại: Công nghệ không loại bỏ cơ hội của sinh viên Kinh tế, nó chỉ loại bỏ những ai từ chối trang bị kỹ năng số để bước lên những nấc thang tư duy cao hơn.
