Chị Phan Diễm Phương Thảo – Hơn 10 năm kinh nghiệm ITBA trong lĩnh vực Tài chính – Ngân hàng tại VIB, VPBank SMBC, HDSaison và Sendo.
▶ Nghe chị Diễm Thảo chia sẻ thẳng – thật về 10 năm làm ITBA trong ngành Tài chính – Ngân hàng
Trong một thị trường mà hầu hết các chia sẻ về IT Business Analyst đến từ những người mới bắt đầu, tiếng nói của một chuyên gia dày dạn hơn 10 năm thực chiến có trọng lượng hoàn toàn khác. Chị Phan Diễm Phương Thảo – người đã đi qua những tổ chức tài chính lớn nhất Việt Nam như VIB, VPBank SMBC, HDSaison và Sendo – không chia sẻ theo kiểu truyền cảm hứng chung chung. Chị chia sẻ thẳng và thật: nghề BA trong ngành Banking đang thay đổi ra sao, ai sẽ tồn tại được và ai sẽ bị bỏ lại phía sau.
Phan Diễm Phương Thảo
Chuyên gia Quản lý Quy trình, Chính sách & Rủi ro – hơn 10 năm trong lĩnh vực Tài chính – Ngân hàng & Công nghệ
1. Nghề Process và cuộc "lột xác" bắt buộc thành IT Business Analyst
Để hiểu tại sao một chuyên gia 10 năm kinh nghiệm lại quyết định quay lại học, cần hiểu rõ bối cảnh ngành. Chị Thảo là người đã sống qua hai thời kỳ hoàn toàn khác nhau của nghề Process trong ngành Banking.
Thời kỳ Process truyền thống – Công việc thủ công
Trước khi làn sóng Fintech tràn vào, Process chủ yếu là viết quy trình vận hành, xây dựng chính sách và kiểm soát rủi ro theo cách manual. Ít liên quan đến công nghệ, ít cần "ngôn ngữ IT".
Thông tư mới từ NHNN – Bước ngoặt cưỡng bức
Ngân hàng Nhà nước ban hành thông tư bắt buộc ứng dụng Fintech vào lĩnh vực tài chính. Từ đây, Process không thể chỉ "manual" nữa – phải hiểu hệ thống, phải nói được tiếng IT.
Process "transfer" sang BA – Vai trò mới, yêu cầu mới
Vị trí BA trong Banking không phải được sinh ra từ đội IT, mà phần lớn được chuyển đổi từ đội Process vận hành – những người hiểu nghiệp vụ sâu nhưng cần bổ sung thêm kỹ năng kỹ thuật.
Học BA tại Cole – Cập nhật để không bị đào thải
Đó là lý do chị Thảo – dù đã 10 năm kinh nghiệm – vẫn chủ động học thêm để đáp ứng yêu cầu của vị trí BA hiện đại trong kỷ nguyên chuyển đổi số.
"Giai đoạn này một bạn Process thông thường trước đây thì sẽ không cần phải biết quá nhiều technical. Nhưng mà chuyển sang giai đoạn từ Process thành BA thì mấy bạn sẽ phải học thêm những cái ngôn ngữ về tech, để có thể trao đổi được với bên phía IT, để miêu tả được những cái hoạt động của doanh nghiệp rõ hơn cho IT. IT khi mà họ hiểu rồi thì họ mới build đúng được."
2. Vai trò cốt lõi của BA Banking – Không chỉ là "cầu nối", mà là "phiên dịch viên chiến lược"
Nhiều người hiểu đơn giản rằng BA chỉ là "người truyền thông tin giữa Business và IT". Nhưng với chị Thảo, định nghĩa đó còn thiếu chiều sâu. Trong môi trường Banking, BA thực sự là người phải dịch ngôn ngữ nghiệp vụ sang ngôn ngữ kỹ thuật – một công việc đòi hỏi hiểu cả hai bên ở mức chuyên sâu.
Dùng Figma để phác thảo hệ thống, mô phỏng các chức năng mong muốn – thay thế cho những tài liệu Word dài dòng mà IT khó hình dung.
Truyền đạt chính xác yêu cầu từ Business Unit (BU) và bộ phận Vận hành (Operation) cho đội kỹ thuật IT – không để mất thông tin qua nhiều tầng giao tiếp.
Phối hợp với Pháp lý, Rủi ro, IT và Sản phẩm để đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật và chuẩn hoá hoạt động nội bộ.
Tham gia triển khai dự án chuyển đổi số thực tế: phát triển ứng dụng, bán bảo hiểm qua ví điện tử, hệ thống thu hồi nợ tự động, quản lý giao dịch tại quầy.
Hiểu về API, test hệ thống – để đảm bảo sản phẩm sau khi build ra hoạt động đúng với yêu cầu ban đầu, không phát sinh lỗi nghiệp vụ.
"Để làm việc hiệu quả với các phòng ban công nghệ, đặc biệt là bộ phận IT, một Business Analyst cần phải có ngôn ngữ kỹ thuật để giao tiếp và truyền đạt đúng ý. Khi IT hiểu được mong muốn của mình, họ sẽ triển khai đúng hướng."
3. Khóa học BA Bank tại Cole – Kiến thức nào áp dụng được ngay vào thực tế?
Không phải ai đi học cũng "học được". Với chị Thảo – một người đã có nền tảng 10 năm – điều cô tìm kiếm ở Cole không phải là lý thuyết cơ bản, mà là những kiến thức chuyên sâu về domain Banking mà khó tìm được ở nơi khác.
"Học xong khóa BA bên Cole, chị áp dụng được rất nhiều vào quá trình làm việc. Đặc biệt với sự hướng dẫn tận tình của cô Phạm Thị Xuân Lộc, chị đã nắm vững và áp dụng được nhiều nghiệp vụ chuyên sâu về Banking."
Những kiến thức cụ thể chị Thảo áp dụng được ngay sau khóa học:
Figma thực chiến
Phác thảo system, vẽ wireframe chức năng – thay thế tài liệu Word truyền thống khi làm việc với IT
Hệ thống Core Banking
Kiến thức về thẻ, thanh toán quốc tế, hệ thống core – nền tảng để làm BA trong ngành Ngân hàng
API & Test hệ thống
Hiểu cách làm việc với API, test các hệ thống – đảm bảo sản phẩm build ra đúng yêu cầu nghiệp vụ
Ngôn ngữ IT chuyên ngành
Sử dụng đúng thuật ngữ kỹ thuật khi trao đổi với team Dev – giúp triển khai chính xác, tránh hiểu nhầm
4. BA Banking ngày nay – Bản đồ kỹ năng không thể thiếu
Từ góc nhìn của người đã quan sát và sống qua sự chuyển dịch của nghề BA trong Banking, chị Thảo vạch ra một bản đồ kỹ năng toàn diện mà bất kỳ BA nào trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng đều cần phải có trong thời đại hiện nay.
Figma – Công cụ thiết yếu để phác thảo UI, vẽ flow và mô phỏng hệ thống trước khi đưa cho dev. Không biết Figma, khó trao đổi hiệu quả với team IT.
Draw.io / Visio – Vẽ biểu đồ luồng quy trình (flow diagram), mô hình hóa nghiệp vụ phức tạp thành sơ đồ dễ đọc cho cả Business lẫn IT.
SQL & MySQL – Kiến thức database không thể thiếu: đọc hiểu cấu trúc dữ liệu, viết query đơn giản, làm việc với team Dev về ERD và data model.
Python cơ bản – Xu hướng mới mà chị Thảo đang tự bổ sung: tự động hoá một số tác vụ phân tích, xử lý data phục vụ cho báo cáo nghiệp vụ.
Tiếng Anh chuyên ngành – Yếu tố bị xem nhẹ nhất nhưng lại là điểm nghẽn lớn nhất: hầu hết BA đều phải làm việc với đối tác nước ngoài, tài liệu kỹ thuật bằng tiếng Anh.
"Hầu như hầu hết những bạn mà làm BA đã phải làm việc với các công ty đối tác là nước ngoài rất là nhiều. Và đôi khi có một số bạn nghiệp vụ thì cũng vẫn có kinh nghiệm đó, nhưng mà tiếng Anh lại không có được trao đổi strongly cho lắm – cho nên những cái đó cũng sẽ nằm trong những cái khó khăn trong công việc."
5. Process → BA: Con đường lý tưởng nhất để trở thành BA Banking giỏi
Một trong những quan điểm thú vị và sâu sắc nhất từ chị Thảo chính là nhận định về xuất phát điểm tốt nhất để làm BA Banking. Không phải từ IT, không phải từ Kinh tế chung chung – mà là từ Process (Vận hành).
"Chị nghĩ nếu mà BA mà tốt thì mấy bạn nên xuất phát từ một cái ngách đó là về Process. Từ Process đó các bạn chuyển sang BA thì sẽ phải học thêm những cái tool, những cái công cụ."
Lý do: Người làm Process hiểu sâu về nghiệp vụ doanh nghiệp, biết quy trình vận hành từ bên trong – đây là phần khó học nhất của nghề BA. Kỹ năng kỹ thuật có thể học thêm; nhưng hiểu nghiệp vụ sâu là thứ cần thời gian và trải nghiệm thực tế tích lũy.
Đây là lý do tại sao nhiều vị trí BA tại các ngân hàng lớn thường ưu tiên ứng viên có background về Vận hành, Quy trình hoặc Chính sách hơn là những người thuần IT – vì họ hiểu "business muốn gì" tốt hơn nhiều.
6. Lời khuyên từ chuyên gia: 3 điều quyết định BA có đi được xa hay không
Với tư cách là người đã trải qua cả hai thời kỳ của nghề và quan sát nhiều BA trẻ phát triển (hoặc bị bỏ lại), chị Thảo đúc kết 3 yếu tố cốt lõi quyết định sự thành công dài hạn của một BA:
Nắm vững công cụ – Figma, SQL/MySQL, Draw.io, Visio
Không phải học để biết tên, mà học để dùng thành thạo trong công việc thực tế. Mỗi công cụ giải quyết một vấn đề giao tiếp cụ thể giữa BA với IT hoặc với Business.
Tiếng Anh chuyên ngành – Điểm nghẽn bị xem thường nhất
Tài liệu kỹ thuật, giao tiếp với đối tác nước ngoài, đọc hiểu API documentation – tất cả đều cần tiếng Anh. Đây là kỹ năng "mềm" có tác động rất cứng đến cơ hội thăng tiến.
Định hướng domain sớm – BA trong lĩnh vực nào?
Mỗi domain (Banking, Insurance, Fintech, Healthcare...) có thuật ngữ riêng, flow process riêng và quy định pháp lý riêng. Định hướng sớm giúp học sâu hơn, không bị dàn trải.
"Để học BA, các bạn cần xác định sâu hơn là học trong lĩnh vực nào để theo sát các quy trình khác nhau, phù hợp với mong muốn của bản thân khi ra trường. Việc định hướng sớm sẽ giúp các bạn có lộ trình học tập rõ ràng và hiệu quả hơn."
7. Cole – Nơi đào tạo BA Banking đáp ứng yêu cầu thực tế của ngành
Điều khiến một chuyên gia 10 năm như chị Thảo chọn Cole không phải là vì chị cần học lại từ đầu – mà vì khóa học BA Bank của Cole đi sâu vào nghiệp vụ thực tế của ngành, điều mà hầu hết các khóa học tổng quát không cung cấp được.
Khóa học BA Bank tại Cole – Được thiết kế cho đúng ngành, đúng người
Không học BA theo kiểu "one-size-fits-all". Cole đào tạo BA chuyên sâu theo domain Banking với giảng viên có kinh nghiệm thực chiến trong ngành – giúp học viên nắm được nghiệp vụ core, biết dùng đúng công cụ và sẵn sàng bước vào môi trường Tài chính – Ngân hàng từ ngày đầu tiên đi làm.
Câu chuyện của chị Phan Diễm Phương Thảo không chỉ là câu chuyện cá nhân – đó là bức tranh toàn cảnh về sự chuyển dịch của nghề BA trong ngành Banking Việt Nam. Nếu bạn đang hướng đến con đường trở thành BA trong lĩnh vực Tài chính – Ngân hàng, đây là thời điểm tốt nhất để bắt đầu đúng – trước khi thị trường đòi hỏi cao hơn nữa.